Informacje ogólne Egzamin maturalny w „Formule 2023” po raz pierwszy zostanie przeprowadzony: w 2023 r. dla absolwentów 4-letniego liceum, w 2024 r. dla absolwentów 5-letniego technikum. Język polski jest jednym z trzech obowiązkowych przedmiotów na poziomie podstawowym (w części ustnej i pisemnej) oraz przedmiotem dodatkowym (wybieranym przez ucznia) na poziomie rozszerzonym. Egzamin maturalny z języka polskiego w części ustnej oraz w części pisemnej na poziomie podstawowym sprawdza wymagania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych dla poziomu podstawowego, a w części pisemnej na poziomie rozszerzonym – wymagania zapisane w podstawie programowej dla poziomu podstawowego i rozszerzonego. Zakres podstawowy Zakres rozszerzony Egzamin ustny Bez określania poziomu Egzamin pisemny na poziomie podstawowym x Egzamin na poziomie rozszerzonym x x Wymagania ogólne i szczegółowe zawarte w dokumencie „Wymagania egzaminacyjne dotyczące egzaminu maturalnego w latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024” dotyczą czterech obszarów kształcenia: I. Kształcenie literackie i kulturowe II. Kształcenie językowe III. Tworzenie wypowiedzi IV. Samokształcenie. Czas trwania egzaminu w poszczególnych częściach: część ustna – 30 minut część pisemna na poziomie podstawowym – 240 minut część pisemna na poziomie rozszerzonym – 210 minut. Najważniejsze zmiany na egzaminie maturalnym z języka polskiego Dla obu poziomów Nadrzędna rola lektur obowiązkowych – znajomość treści i problematyki lektur sprawdzana jest nie tylko w wypracowaniu, jak dotychczas, lecz także poprzez zadania testowe oraz na egzaminie ustnym. Funkcjonalne wykorzystywanie kontekstów literackich – zdający musi znać konteksty i rozumieć ich rolę, aby spełnić konieczne warunki zadania, przede wszystkim w zadaniach na egzaminie ustnym oraz w wypracowaniu. W częściach testowych arkuszy pojawią się zadania polegające na konfrontowaniu dwóch tekstów, poprzez określenie i porównanie stanowiska autorów na poruszany temat (test Język polski w użyciu). Większa liczba wyrazów w wypracowaniu – 300 wyrazów dla poziomu podstawowego i 500 wyrazów dla poziomu rozszerzonego. Brak określenia formy gatunkowej wypracowania (musi to być wypowiedź argumentacyjna, np. szkic interpretacyjny, krytyczny, czy po prostu rozprawka), a każdy temat wymaga odwołania do lektury obowiązkowej wybranej spośród lektur, których lista będzie zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym. Położenie nacisku na erudycję zdającego (w wypracowaniach), czyli na rozległą i szczegółową wiedzę przedmiotową zdającego (wykorzystanie kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości lektur i dzieł sztuki). Zwiększenie liczby zadań na egzaminie ustnym – dotychczas na jedno zadanie zdający miał 30 minut (przygotowanie oraz wypowiedź), od 2023 r. liczba zadań do wykonania w 30 minut zwiększyła się do dwóch, co wymaga od zdającego umiejętnego gospodarowania czasem oraz precyzji wypowiedzi. Część ustna bez określonego poziomu Zestaw egzaminacyjny będzie składał się z dwóch zadań, w tym z jednego zadania z tzw. puli jawnej. Zadanie 1. (z puli jawnej) będzie się odnosiło do znajomości treści i problematyki lektury obowiązkowej (zgodnie z listą utworów dołączoną do wymagań egzaminacyjnych) i sprawdzało tworzenie wypowiedzi na jej temat z uwzględnieniem wybranego kontekstu. Zadanie 2. będzie dotyczyło zagadnienia związanego z literaturą, sztuką lub językiem i będzie wyposażone w materiał źródłowy, np. tekst literacki lub nieliteracki albo tekst ikoniczny. Poziom podstawowy Zdający otrzyma dwa arkusze egzaminacyjne. Pierwszy arkusz będzie zawierał dwa testy: Język polski w użyciu oraz Test historycznoliteracki, a drugi arkusz jedno zadanie – wymagające od ucznia napisania wypracowania na jeden z dwóch podanych tematów. Zadania egzaminacyjne w teście Język polski w użyciu będą dotyczyły dwóch tekstów nieliterackich – publicystycznych lub popularnonaukowych, zamieszczonych w arkuszu i będą wymagały skonfrontowania tych tekstów. Zadania będą sprawdzały umiejętności z zakresu języka i retoryki, np. badanie struktury tekstów, funkcje użytych środków językowych, rozstrzyganie i uzasadnianie, formułowanie argumentów na podstawie tekstów itp. Uczeń, rozwiązując zadania, musi wykazać się umiejętnościami retorycznymi, takimi jak argumentowanie, rozstrzyganie i uzasadnianie oraz ilustrowanie argumentów przykładami. W części Test historycznoliteracki znajdą się co najmniej 2 zadania egzaminacyjne dotyczące każdej z wymienionych poniżej 3 grup epok literackich: starożytność (antyk i Biblia), średniowiecze, renesans, barok, oświecenie romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska 20-lecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r. Zadania w tej części będą sprawdzały wiadomości i umiejętności z zakresu historii i teorii literatury oraz języka. Mogą zawierać fragmenty tekstów literackich (w tym lektur obowiązkowych), tekstów krytycznych, haseł słownikowych, teksty ikoniczne. W drugim arkuszu zdający będzie musiał napisać wypracowanie na wybrany przez siebie temat, nie krótsze niż 300 wyrazów. W każdym temacie są wskazane 4 elementy, które zdający musi uwzględnić w wypracowaniu, tj.: dwa utwory literackie, w tym jeden wskazany jako obowiązkowy na liście lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym; dwa konteksty pogłębiające rozumienie omawianych utworów do wyboru spośród: historycznoliterackiego, teoretycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego,politycznego, społecznego. Każdy temat wymaga odwołania się do lektury obowiązkowej. Lista lektur obowiązkowych, do których uczeń może odwołać się w pracy, będzie zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym. Znajdą się na niej nie tylko lektury wymienione w wymaganiach egzaminacyjnych opublikowanych w Aneksie do Informatora, lecz także utwory z podstawy programowej nieuwzględnione w wymaganiach, np. Chłopi (tom I – Jesień) Władysława Stanisława Reymonta. Poziom rozszerzony Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym będzie sprawdzał umiejętność tworzenia wypowiedzi argumentacyjnej (wypracowanie). Zdający otrzyma arkusz z jednym zadaniem – wymagającym napisania wypracowania na jeden z dwóch podanych tematów. Wypracowanie nie może być krótsze niż 500 wyrazów. W każdym temacie są wskazane 4 elementy, które zdający musi uwzględnić w wypracowaniu, tj.: lektura obowiązkowa, wskazana na liście lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym dwa utwory literackie, reprezentujące dwie epoki literackie jeden kontekst pogłębiający rozumienie omawianych utworów lub problemu podanego w temacie do wyboru spośród: historycznoliterackiego, teoretycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego. Każdy temat wymaga odwołania się do lektury obowiązkowej. Lista lektur obowiązkowych, do których uczeń może odwołać się w pracy, będzie zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym. Znajdą się na niej nie tylko lektury wymienione w wymaganiach egzaminacyjnych opublikowanych w Aneksie do Informatora, lecz także utwory z podstawy programowej nieuwzględnione w wymaganiach, np. Chmury Arystofanesa. Zadania egzaminacyjne i sposoby ich punktowania Poziom podstawowy W części 1. i w części 2. arkusza egzaminacyjnego znajdą się zarówno zadania zamknięte, jak i otwarte. Wśród zadań zamkniętych pojawią się zadania wyboru wielokrotnego, zadania typu prawda-fałsz, zadania na dobieranie. Natomiast wśród zadań otwartych znajdzie się takie, które będzie wymagało zredagowania notatki syntetyzującej. Za rozwiązanie zadań otwartych będzie można uzyskać odpowiednio: w części Język polski w użyciu – około 50% punktów możliwych do zdobycia w danej części; w części Test historycznoliteracki – około 70% punktów możliwych do zdobycia w danej części. W części 3. (drugi arkusz egzaminacyjny) pojawi się zadanie rozszerzonej odpowiedzi – wypracowanie. Liczbę zadań oraz liczbę punktów na egzaminie maturalnym z języka polskiego prezentuje tabela. Część arkusza Liczba zadań Liczba punktów Udział w wyniku sumarycznym Część 1: Język polski w użyciu 5-7 10 17% Część 2: Test historycznoliteracki 6-15 15 25% Część 3. Wypracowanie 1 35 58% RAZEM 12-23 60 100% Poziom rozszerzony W arkuszu znajdzie się zadanie rozszerzonej odpowiedzi – wypracowanie. Część arkusza Liczba zadań Liczba punktów Udział w wyniku sumarycznym Wypracowanie 1 35 100% Za co zdający straci punkty? Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane będą uznane za błędne. Popełnienie błędu kardynalnego w zadaniach dotyczących lektur obowiązkowych skutkuje przyznaniem 0 p. za całe zadanie. Jeżeli w wypracowaniu (na obu poziomach) zdający nie spełni wszystkich warunków polecenia (kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia), to otrzyma 0 p. we wszystkich pozostałych kryteriach, czyli otrzyma 0 p. za całe zadanie. Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o zasadniczych brakach w rozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 p. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), zostanie oceniona na 0 p. Jeżeli wypracowanie nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), praca zostanie oceniona na 0 p. we wszystkich kryteriach. Wymagania egzaminacyjne w latach 2023 i 2024 W latach 2023 i 2024 egzamin maturalny będzie przeprowadzany na podstawie wymagań egzaminacyjnych, a nie na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Zmiana ta wynika przede wszystkim z konieczności dostosowania matury do specyfiki kształcenia w związku z epidemią SARS-CoV-2. Obowiązujące wymagania egzaminacyjne mają zmniejszoną ilość treści w stosunku do ogólnych i szczegółowych wymagań podstawy programowej.